د ملګرو ملتونو د پرمختیایي پروګرام (یو این ډي پي) د تازه راپور له مخې په افغانستان کې انساني او اقتصادي بحران نور هم جدي حالت ته رسېدلی دی. د چهارشنبې په ورځ خپور شوي د افغانستان سوشیو اکنامیک ریویو راپور کې ویل شوي چې د هېواد نږدې درې پر څلورمه برخه خلک د خپلو اساسي اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري. راپور زیاتوي چې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۲۸ میلیونه افغانان د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي، او د کډوالو د پراخې بېرته ستنېدنې، دوامدارې وچکالۍ او د نړیوالو مرستو د کمښت له امله وضعیت لا خراب شوی دی
اقتصادي پرمختګ او د سرانه عاید
راپور ښيي چې افغانستان دویم پرلهپسې کال محدود اقتصادي وده ثبت کړې، خو د ناخالصو کورنیو تولیداتو د ودې کچه د ۲۰۲۴ کال د ۲ اعشاریه ۳ سلنې څخه په ۲۰۲۵ کال کې یوازې ۱ اعشاریه ۹ سلنې ته راټیټه شوې ده. په مقابل کې د نفوس د زیاتوالي کچه ۶ اعشاریه ۵ سلنې ته رسېدلې، چې له امله یې د هر وګړي حقیقي عاید کې ۲ اعشاریه ۱ سلنه کموالی راغلی دی. اقتصادي کارپوهان وايي چې د اقتصاد سستوالی او د نفوس فشار د خلکو ستونزې ډېرې کړې دي
د کار موندنې ستونزې
له ۲۰۲۳ کال راهیسې نږدې ۵ میلیونه افغانان بېرته هېواد ته ستانه شوي چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې ۲ اعشاریه ۹ میلیونه کسان شامل دي. له دې ستنو شویو څخه ۹۲ سلنه د اساسي اړتیاوو لاسرسی نه لري. د معلوماتو له مخې په هغو ولایتونو کې چې ستنېدونکي زیات دي، یوازې ۳ سلنه خلک رسمي کار لري، او ۷۸ سلنه خلک په ورځ مزد کار کولو ته اړ دي
د ښځو محدودیتونه
افغانستان د اقلیمي بدلون له سختو اغېزو سره هم مخ دی او تېر کال ۶۴ سلنه سیمې د وچکالۍ تر اغېز لاندې وې. د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی د ۲۰۲۴ کال د ۵۹ سلنې څخه په ۲۰۲۵ کال کې ۴۴ سلنې ته راکم شوی دی. همدارنګه د طالبانو د حکومت له خوا پر ښځو او نجونو لګېدلو محدودیتونو اقتصاد نور هم کمزوری کړی، او نږدې ۱۰۰ فرمانونه لا هم د ښځو د تعلیم او کار پر وړاندې نافذ دي
د روغتیا بحران
راپور کې اندېښنه ښودل شوې چې له یوې خوا اړتیاوې زیاتېږي او له بلې خوا نړیوالې مرستې ۱۶ اعشاریه ۵ سلنه کمې شوې دي. د بودیجې د کمښت له امله په ټول هېواد کې له ۴۴۰ څخه زیات کلینیکونه تړل شوي یا خدمات یې محدود شوي دي، چې له امله یې د روغتیایي خدماتو نه لرونکو کسانو کچه له ۱۶ سلنې څخه ۲۳ سلنې ته لوړه شوې ده. کارپوهان وايي افغانستان یوازې لنډمهاله مرستو ته نه بلکې د کارموندنې او د داخلي بازارونو اوږدمهاله پانګونې ته اړتیا لري تر څو خلک خپل راتلونکی ښه کړي
نور ولولئ
د افغان طالبانو او هند اړیکه افشا شوې د ۴۶ میلیونه ډالرو تړون او د سیمې پر امنیت یې اغېزې