طالبان دور کې قومي وېش زیات شوی؛ د خپلواکۍ غوښتنې لوړې شوې

په افغانستان کې د طالبانو سخت دریځه او د قندهار محوره واکمنۍ له امله د یو موټي افغان ملي هویت بیانیه په چټکۍ سره له منځه ځي، او هېواد د سخت قومي تعصب او جغرافیایي وېش لور ته روان شوی دی

په وروستیو ورځو کې د بشیر احمد تهینج په ګډون د ځینو مهمو غیر پښتنو سیاسي مشرانو له خوا د جنوبي ترکستان د ملاتړ او خودمختارۍ ښکاره غوښتنې راپورته شوې دي، چې دا د طالبانو د مرکزي او پښتون غالب نظام پر وړاندې د تاجک، ازبک او هزاره ټولنو کې د زیاتېدونکي بېګانګۍ او غصې څرګندونه کوي

غوښتنې او قومي بیانیې

په سیاسي حلقو کې دا بیانیې په چټکۍ سره پراخېږي چې که پښتنو ته د خپلې خاورې د ټاکلو حق شته، نو ترکستان د ترکانو او هزاره‌ستان د هزاره ټولنې حق دی

کارپوهان وایي چې دا ډول څرګندونې ښيي چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د برابر تابعیت او ګډون پر بنسټ نظام تصور بشپړ له منځه تللی دی

د بشیر احمد تهینج دا اعلان چې “د جنوبي ترکستان خوب به خامخا حقیقت شي” ښيي چې دا غوښتنې اوس یوازې سیاسي خبرې نه دي بلکې منظم هویت لرونکي خوځښتونو ته اوښتي دي

همدارنګه نقیب الله فائق او محمد محقق په څېر مشران د طالبانو تر کنټرول لاندې دولتي جوړښت پر وړاندې ژور بې باوري ښيي، چې له امله یې د هزاره‌ستان او خراسان بیانیې نور هم پراخې شوې دي

د غیر پښتنو محرومیت

شمېرې ښيي چې د افغانستان له ۵۵ تر ۵۸ سلنه زیات نفوس غیر پښتون دی، خو بیا هم هغوی د هېواد له سیاسي او دفاعي جوړښت څخه تقریباً غایب دي

د طالبانو په واکمنۍ کې له ۸۵ سلنه زیات مهم وزارتونه، ولایتونه او د امنیتي ادارو مهم څوکۍ د محدودو پښتني ډلو سره دي

د دې نابرابر نظام تر ټولو لوی مثال د طالبانو ۴۹ کسیزه کابینه ده، چې پکې د هزاره ټولنې او ښځو هېڅ استازیتوب نشته

د قندهار د ځانګړي مذهبي شبکې له امله د سیاسي، نظامي او مذهبي واک تمرکز په شمالي سیمو کې دا احساس پیاوړی کړی چې هلته حکومت د استازیتوب پر ځای یوازې د زور پر بنسټ روان دی

راتلونکی وضعیت

د طالبانو حکومت له خوا د مخالفتونو ځپل، بې بنسټه نیونې او زورزیاتي د مرکزي واک او بېلابېلو قومي ټولنو ترمنځ اعتماد بشپړ له منځه وړی دی

دا نارضایتي یوازې تر غیر پښتنو محدود نه ده، بلکې د پښتنو د پوهانو او سیاسي حلقو یوه برخه هم د طالبانو هغه هڅې ردوي چې غواړي پښتني هویت د خپل سیاسي تسلط سره مساوي وښيي

تحلیلګر وایي چې د ټولشموله ملي نظام د نشتوالي له امله د خپلو سیمو د ملکیت او د خودارادیت بیانیې ډېرې شوې دي، چې دا د طالبانو حکومت د “قبضې مافیايي نظام” په توګه وړاندې کوي او افغانستان د دوامدار بې ثباتۍ او دایمي وېش لور ته بیايي

نور ولولئ

بدخشان کې د طالبانو ضد پاڅون؛ فریډم فرنټ د خوستک نیولو ادعا وکړه