طالبان د «امر بالمعروف او نهی عن المنکر» له جوړښت څخه په استفادې سره په عملي ډول د خلکو د شخصي ژوند د څارنې یو پراخ سیستم رامنځته کړی دی
افغانستان په وروستیو کلونو کې داسې سیاسي او ټولنیز پړاو ته داخل شوی چې پکې د خلکو ورځنی ژوند تر هر وخت زیات د محدودیتونو، څارنو او حکومتي فشارونو تر سیوري لاندې راغلی دی. په دې وضعیت کې ځوانان، چې د ټولنې فعاله، انرژي لرونکې او د راتلونکي جوړوونکې قشر ګڼل کېږي، تر ټولو زیات فشار زغمي. په وروستیو ورځو کې داسې ویډیوګانې په رسنیو او ټولنیزو شبکو کې خپرې شوې چې ښيي د طالبانو ځواکونه یو ځوان په تاوتریخوالي سره وهي او ډبوي؛ هغه هم پرته له دې چې د جرم یا دلیل واضح وضاحت موجود وي. دا یوازې یوه جلا پېښه نه ده، بلکې د یوې پراخې لړۍ برخه ده چې پکې د ځوانانو فردي ازادۍ او انساني کرامت په دوامدار ډول تر پښو لاندې کېږي
په داسې ټولنه کې چې ځوانان باید د پرمختګ او راتلونکي هیله وي، له هغوی سره سخت او کله ناکله سپکوونکی چلند د ټولنیز ثبات او د هېواد د راتلونکي لپاره خطرناک پایلې لري
د اسلام تر نامه لاندې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ناوړه استفاده
طالبان د «امر بالمعروف او نهی عن المنکر» له جوړښت څخه په استفادې سره عملاً د خلکو د شخصي ژوند د څارنې یو پراخ سیستم رامنځته کړی دی؛ داسې سیستم چې له اخلاقي چوکاټونو او حدودو څخه اوړي او د ټولنیز کنټرول او سیاسي فشار په وسیله بدل شوی دی. ځوانان، ښځې او عام وګړي د ورځنیو تلاښیو، ظاهري محدودیتونو او د شخصي چارو په داخل کې د مداخلې سره مخ دي.
اصلي پوښتنه دا ده: آیا امر بالمعروف باید د ټولنې د اصلاح وسیله وي، که د ژوند د طریقې د تحمیل او د خلکو په منځ کې د وېرې د خپرولو وسیله؟
د نامعلومو دلایلو له امله پر ځوانانو تاوتریخوالی
د طالبانو له لوري د ځوانانو د وهلو ډبولو ویډیوګانو خپرېدو یو ځل بیا دا حقیقت روښانه کړ چې فزیکي تاوتریخوالی د ټولنیز کنټرول د سیاست یوه برخه ګرځېدلې ده. په ډېرو مواردو کې د دې چلند دلیل روښانه نه وي. کله د ویښتانو بڼه، کله د جامو ډول، او کله په ځانګړي ځای کې شتون د نیولو یا تاوتریخوالي بهانه ګرځي.
دا ډول چلند د عدالت او قانونیت اصل تر پوښتنې لاندې راولي. په هر سیاسي نظام کې باید سزا د واضح قانون او قانوني بهیر پر بنسټ وي، نه د وسلوالو کسانو د شخصي برداشت پر اساس.
د شخصي حریم مداخله او د موبایلونو تلاشي
یو له هغو مسایلو څخه چې ځوانان یې په اړه ډېر شکایت کوي، د طالبانو له لوري د شخصي موبایلونو تلاشي ده. موبایل په نننۍ نړۍ کې د انسان د شخصي حریم یوه برخه ګڼل کېږي؛ داسې ځای چې پکې شخصي معلومات، ټولنیزې اړیکې، کورنۍ عکسونه او فردي خبرې خوندي وي.
بې له اجازې او قانوني حکم څخه د موبایل تلاشي نه یوازې د شخصي حریم سرغړونه ده، بلکې د ځوانانو ترمنځ د رواني ناامنۍ احساس هم زیاتوي. کله چې یو ځوان نه پوهېږي هر وخت یې موبایل کتل کېدای شي، نو په ټولنه کې د ازادۍ او امنیت احساس له منځه ځي.
د ظاهر کنټرول؛ له وېښتانو تر جامو پورې
په وروستیو میاشتو کې داسې ډېر راپورونه خپاره شوي چې ځوانان د خپل ظاهري شکل یا د ویښتانو د بڼې له امله له چلند سره مخ شوي دي. دا ډول مداخله د یو ډول فرهنګي او ټولنیز یو شان کولو هڅه ښکاري
ځواني هغه پړاو دی چې انسان پکې خپل هویت جوړوي او ظاهر د همدې هویت برخه وي. کله چې حکومت په دې برخه کې هم مداخله کوي، په اصل کې د فرد د انتخاب او شخصي هویت حق محدودوي
د ښځو پر وړاندې فشار د لباس په بهانه
د ځوانانو ترڅنګ ښځې هم له دې سیاستونو اغېزمنې شوې دي. داسې ویډیوګانې او راپورونه خپاره شوي چې ښيي ځینې ښځې په عامه ځایونو کې د لباس له امله له سپکاوي، فشار یا حتی فزیکي تاوتریخوالي سره مخ شوي دي
د ښځو د لباس موضوع په افغانستان کې تل حساسه پاتې شوې، خو هغه څه چې نن لیدل کېږي، له اخلاقي سپارښتنو څخه ډېر اوړي. په عامه فضا کې پر ښځو سخت چلند نه یوازې د هغوی ازادي محدودوي، بلکې انساني کرامت هم تر پوښتنې لاندې راولي
پر ځوان نسل رواني او ټولنیزې پایلې
د دې وضعیت تر ټولو لوی قربانیان د ځوانانو روحیه او راتلونکی دی. هغه ځوان چې هره ورځ د نیولو، وهلو یا سپکاوي له وېرې سره ژوند کوي، په تدریجي ډول له ټولنې سره خپل باور له لاسه ورکوي
دا فشارونه کولی شي داسې پایلې ولري لکه خپګان، انزوا، اجباري مهاجرت او حتی د اعتراضي یا افراطي چلند زیاتوالی. داسې ټولنه چې ځوانان یې ناامیده شي، راتلونکی به یې نازک وي
د طالبانو منطق د نیوکو په وړاندې
ځینې د طالبانو ملاتړي استدلال کوي چې دا اقدامات د ټولنیزو ارزښتونو د ساتنې او د اخلاقي فساد د مخنیوي لپاره اړین دي. هغوی باور لري چې ټولنه باید د دیني اصولو پر بنسټ اداره شي او د عامو خلکو د چلند څارنه د همدې مسوولیت برخه ده.
د بېځوابه حالت بحران؛ ځوانان څه وکړي؟
د دې وضعیت تر ټولو دردناکه برخه د ځوانانو ګډوډي ده. ډېر ځوانان نه پوهېږي چې د دې فشارونو په وړاندې څه وکړي. علني اعتراض خطرناک دی، او چوپتیا هم د وضعیت د دوام معنا لري.
ځینې ځوانان مهاجرت غوره کوي، ځینې منزوي کېږي او ځینې هڅه کوي ځان له شرایطو سره عیار کړي. خو دا اجباري عیارېدل د ازادۍ او اختیار پرته ژوند ته تسلیمېدل دي هغه ټولنه چې ځوانان یې د بیان حق ونه لري، په اوږدمهال کې له ژورو بحرانونو سره مخ کېږي
د ازادۍ او انساني کرامت پر بنسټ راتلونکی
امر بالمعروف او نهی عن المنکر په اصل کې یو اخلاقي مفهوم دی چې د ټولنې د اصلاح لپاره کارول کېږي؛ خو کله چې دا د فشار، تاوتریخوالي او سیاسي کنټرول وسیله شي، خپله اصلي بڼه له لاسه ورکوي. هغه څه چې نن په افغانستان کې لیدل کېږي، د اصلاح پر ځای د شخصي ژوند او فردي ازادیو سخت کنټرول دی
د ځوانانو وهل، د موبایلونو تلاشي، د لباس کنټرول او پر ښځو فشار ټول د داسې محدودیتونو نښې دي چې پر ټولنه تحمیل شوي دي. دا وضعیت نه یوازې د خلکو اساسي حقوق ګواښي، بلکې د هېواد راتلونکی هم له خطر سره مخ کوي
اصلاح د اجبار پر ځای
افغانستان د دې بحران د حل لپاره داسې ټولنې ته اړتیا لري چې پکې انساني کرامت، فردي ازادي او د خلکو حقونه محترم وي د ټولنیزو ارزښتونو ساتنه باید د انسانانو د شخصیت د ماتولو په بیه نه وي.
که هدف د ټولنې اصلاح وي، نو لاره یې تعلیم، خبرې اترې او پوهاوی دی؛ نه تاوتریخوالی او تحمیل. د افغانستان ځوانان د رواني امنیت، د پرمختګ فرصت او د انتخاب حق ته اړتیا لري. هر هغه نظام چې دا حقونه نادیده ونیسي، په حقیقت کې د هېواد راتلونکی کمزوری کوي.
تاریخ ښودلې ده چې پر ځوان نسل دوامدار فشار نه تلپاتې چوپتیا راولي او نه هم واقعي ثبات، بلکې یوازې د حکومت او خلکو ترمنځ واټن نور هم زیاتوي.