د پاکستان اټومي پروګرام یو هر اړخیز دولتي ستراتیژیک پلان و، چې د ملي امنیت د اړتیاوو په نظر کې نیولو سره پیل شو. دا تصور چې ګواکې دا یوازې د یوه کس د هڅو نتیجه ده، له حقیقت څخه لیرې خبره ده. که څه هم ډاکټر عبد القدیر خان د دې مشن یو مهم ستن او کلیدي شریک و، خو د دې پروګرام په بشپړولو کې ګڼو علمي، پوځي او سیاسي ادارو ګډه ونډه درلوده. دا یوه منظمه اداراتي هڅه وه چې هدف یې د هېواد د دفاع نه ماتېدونکې کول وو
قوانین او د این پي ټي حیثیت
د پاکستان د اټومي پروګرام په اړه ډېر وخت د “غیرقانوني” تاثر خپرېږي، چې له حقوقي پلوه ناسم دی. پاکستان د اټومي عدم خپرېدو معاهدې (NPT) لاسلیک نه دی کړی، نو له همدې امله د دې معاهدې په کومه ماده هم قانوني مکلف نه دی. د نړیوال قانون له مخې د خپل حاکمیت په چوکاټ کې دفاعي وړتیا ترلاسه کول هېڅ ډول سرغړونه نه ګڼل کېږي. پاکستان د کوم نړیوال تړون له ماتولو پرته خپل اټومي سفر بشپړ کړی، چې دا یې یو قانوني او خپلواک پروګرام ګرځوي
د ایران او پاکستان پرتله
په نړیوالو بحثونو کې ډېر وخت د پاکستان او ایران د اټومي پروګرامونو پرتله کېږي، خو دا پرتله بنسټیزه تېروتنه ده. ایران د این پي ټي لاسلیک کوونکی هېواد دی، نو د هغه ټول اټومي فعالیتونه د نړیوال اټومي انرژۍ ادارې (IAEA) تر څارنې لاندې دي. برعکس، پاکستان د دې نظام نه بهر خپل وړتیاوې جوړې کړې وې. له همدې امله ایران د خپلو نړیوالو ژمنو له مخې ارزول کېږي، خو پاکستان پر داسې ژمنو نه و تړلی، نو دا پرتله بې بنسټه ګڼل کېږي
مبالغه او حقیقت
ډاکټر عبد القدیر خان ته د “نړیوال مطلوب کس” په توګه وړاندې کول ډېری وخت مبالغه او غیر مستند روایت ګڼل کېږي. هغه هېڅکله په رسمي ډول داسې نړیوال اعلان یا عدالتي نوملړ کې نه و شامل شوی لکه څنګه چې ځینې رسنۍ یې وړاندې کوي. د پاکستان له لوري د هغه امنیت ساتنه د هېواد د ستراتیژیکو شتمنیو د خوندیتوب برخه وه، څو د بهرنیو دښمنو هېوادونو د ممکنه تخریب یا بریدونو مخه ونیول شي
عصري کمانډ او کنټرول
د پاکستان اټومي سفر یوازې تر ۱۹۹۸ د ازموینو پورې محدود نه دی، بلکې وروسته یو منظم او پرمختللی “کمانډ اینډ کنټرول” نظام جوړ شو. نن ورځ د پاکستان ټولې ملکي اټومي تاسیسات د نړیوال اټومي انرژۍ ادارې د خوندیتوب تر چوکاټ لاندې فعالیت کوي. دا پروګرام هېڅ پټ یا غیر منظم اقدام نه دی، بلکې د دفاعي اړتیا، ملي اجماع او دوامدار اداراتي پرمختګ څرګندونه کوي، چې په سیمه کې د ځواک توازن ساتلو کې مهم رول لري