په یوه ژوره او ژور فکر لرونکې مرکه کې، د وفاق المدارس رزویہ الاسلامیہ مشر، مفتی ډاکټر محمد کریم خان د ترهګرۍ او مذهبي افراطیت پر ضد خپل واضح او غیرقابلې مخالفت پیغام وړاندې کړ. هغه وویل چې د مسلمان دولت پر ضد وسله وال بغاوت د خوارج د نظریې لومړنۍ او خورا خطرناکه نښه ده—یوه نظریه چې اسلام یې په کلکه رد کړې ده.
مفتی کریم خان وویل چې په پاکستان او د نړۍ په نورو مسلمان هیوادونو کې علماؤ یو ګډ اجماع ته رسیدلي: ترهګري—که هغه فزیکي، نظریوي، یا رواني وي—د اسلام، دولت او ټولنې لپاره زیانمنه ده. دا اجماع یوازې یوې فرقې یا مکتب پورې محدوده نه ده، بلکې ټول مذهبي او حتی لږکیان د تاوتریخوالي پر ضد متحد دي.
هغه د پیغام پاکستان تاریخي اهمیت هم روښانه کړ، چې د نړۍ له ۵۲۰۰ څخه زیات علماوو لاسلیک پرې کړی. دا لومړی ځل دی چې یو دومره پراخ او متحد مذهبي دریځ پر ترهګرۍ وړاندې شوی او له خطبو او ټولګیو څخه فعاله توګه تدریس کېږي.
مفتی کریم خان د دینی زده کړو په اصلاح ټینګار وکړ او ویې ویل چې د پاکستان اساسي قانون باید په مدارسو کې یوه لازمي موضوع وګرځي. د هغه په وینا، کله چې زده کوونکي د اساسي قانون مطالعې ته هڅول کېږي، دوی پوهېږي چې پاکستان په خپل جوړښت کې اسلامي دولت دی او هېڅ قانون نشي کولی د قرآن او سنتو خلاف جوړ شي.
هغه د خوارج تاریخي ریښې هم تشریح کړې، ویې ویل چې دا انحراف لرونکې نظریه د پیغمبر ﷺ په دور کې رامنځته شوه او په مستند احادیثو کې په څرګنده توګه خبرداری ورکړل شوی دی. خوارج لومړني کسان وو چې د مشروع مسلمان حاکم امیر المومنین حضرت علي (رضی الله عنه) پر ضد وسله واله بغاوت وکړه.
مفتی کریم خان زیاته کړه چې ظاهري مذهبي بڼې لکه د قرآن ښکلې تلاوت، اوږده لمونځونه، یا ساده لباس د حقیقت معیار نه دی. مهمه دا ده چې مشروع واک ته اطاعت وشي او د عدالت، سولې او ټولنیز نظم اصولو ته پاملرنه وشي.
هغه د پاکستان ځانګړې موقعیت یاد کړ، چې د اسلام په نامه جوړ شوی لومړی عصري دولت دی. د داسې دولت پر ضد وسله وال بغاوت کول د خوارج د فکر څرګنده نښه ده. هغه خبرداری ورکړ چې افراطي ډلې د دښمنو غیر مسلمانو ځواکونو سره تړلي دي، چې د دوی ادعاوې بې بنسټه ثابتوي.
مفتی کریم خان د ځانمرګو بریدګرو رواني چلند هم تشریح کړ، چې ورته ویل کېږي پاکستان غیر اسلامي دولت دی او د بې ګناه خلکو وژنه جنت تضمینوي، خو هغه دا تحریف په کلکه رد کړ. هغه یادونه وکړه چې پیغمبر ﷺ د خوارج لپاره سخت ترین الفاظ کارولي او هغوی یې د دوزخ سپي بللي، او د خوارج پر ضد مبارزه کوونکي یې د ستر شهیدانو په ډله کې شمېرلي دي.
په پای کې، مفتی کریم خان د علماؤ مسؤلیت روښانه کړ چې د فرقو ترمنځ او د دیني اقلیتونو سره د همغږۍ هڅې وکړي. هغه وویل چې اسلام د لږکیانو ساتنه تضمینوي او په اسلامي دولت کې د غیر مسلمانو پر ضد هر ډول نا انصافي یوه لویه ګناه ده.
د هغه پیغام واضح دی: افراطیت نه یوازې د ملي امنیت لپاره ګواښ دی، بلکې د اسلام په اساساتو کې خیانت دی—او د دې پر وړاندې مبارزه د حقیقت، تعلیم، او ګډ اخلاقي زړورتیا غوښتنه کوي.