امريکه کښې د سياست ميدان نن د دوؤ متضاد نظرياتو ترمنځ د يوې سختې فکري جګړې ښکار دے۔ يو طرف ته زهران ممداني دے، يو جمهوري سوشلسټ، څوک چې د عوامي فلاح، مساوات اَور انصاف علمبردار دے۔ بل طرف ته د امريکه د صدر ډونلډ ټرمپ زهران ممداني د نيويارک ښار د مېئرۍ لپاره د ډيموکرېټ پارټۍ نوماند شوی، او په مقابل کښې يې د اينډرو کومو ، ارک اېډمز او کرټس سليوا وو
ټرمپ د اېډمز ملاتړے وو او هڅه يې کويدله چې سليوا له انتخابه و وباسي څو ټول د ممداني پر ضد يو ځای شي. څوک چې د سرمايه دارانه نظام د مضبوطو ديوالونو محافظ ګڼلے کېږي۔ دا مقابله صرف د څو سياستدانانو نه، بلکې د دوؤ فکري دنياګانو ترمنځ د يوې ژورې نظرياتي جګړې نښه ده۔يو د زړه او انصاف خبرې کوي، بل د ډالر او منافعې
زهران ممداني خپل تعليم مکمل کولو نه پس د “فورکلوزر پرېوينشن کاؤنسلر” په حيث کار پيل کړو۔ د هغه دنده دا وه چې غريب خاندانونه د قرضونو له وجې د خپلو کورونو نه د جبري بې دخلي نه وساتي۔ دا تجربہ د هغه د سياسي فکر د بنياد په توګه مخې ته راغله۔ يو داسې سوچ چې د انسان د فلاح، برابري اَور د حق انصاف پر اساس ولاړ دے
سياست ته راتلو نه وړاندې ممداني د فنکارۍ دنيا کښې خپل مقام جوړ کړو۔ هغه به د “مسټر کارډېمم” يا “الاېچي والا” په نوم ريپ ګانې ويلے۔ د هغه په فن کښې د ظلم، غربت، نسل پرستۍ اَور طبقاتي توپير خلاف اواز پورته شو۔ د هغه مشهوره سندره “ناني” د خلکو زړونه وګټل، چې پکښې د هند مشهوره ليکواله مدھور جعفري يو بېباک کردار ادا کړے وو
په دې فنکارانه سفر کښې د پاکستان نوميالی سندرغاړے علي سېټهي هم د ممداني سره يو ريپ کښې شامل شو۔ ممداني په يو مرکه کښې وئيلي وو، “فنکار د دنيا کيسه ګو وي۔ دا زموږ ذمه واري ده چې موږ صرف د نوم نه بلکې د عمل نه هم د هغوی ترڅنګ ودرېږو۔” دا جملې د هغه د انسان دوست سياست د فلسفې خلاصه ښکاري
په ۲۰۲۰ کښې ممداني د نيويارک د رياست اسمبلۍ لپاره انتخاباتو کې برخه واخيسته او د لسو کالو نه مسلسل ګټونکي سرمايه دار اميدوار ته يې ماتہ ورکړه۔ دا د تاريخ يو نوی باب وو، ځکه چې هغه د نيويارک اسمبلۍ ته د جنوبې اېشيا نه لومړې مسلمان منتخب رکن جوړ شو
د ممداني انتخابي مهم د سوشلسټ نظريې عملي څرګندونه وه۔ هغه وعده وکړه چې د نيويارک ښار د استوګنې، ټرانسپورټ اَور خوراک نظام به د انصاف او برابري پر اساس جوړوي۔ د جېکسن هاېټس غوندې سيمو کښې چرته چې د جنوبې اېشيا او لاطيني امريکې خلک مېشته دي، د هغه مهم يو ولسي تحريک جوړ شو۔ څلوېښت زره نه زيات رضا کار د بېلابېلو ژبو په مرسته د خلکو تر کورونو ورسېدل او دا د نيويارک تر ټولو لوے انتخابي مهم وبلل شو
خو د نيويارک ټايمز د ادارتي بورډ په وينا دا پروژې مالي لحاظ نه ممکن نه دي۔ خو ممداني دا خبره نه مني۔ هغه وايي، “زه يو جمهوري سوشلسټ يم۔ زما سياست د بجټ نه، بلکې د انسان د وقار نه پيلېږي۔” بل طرف ته ټرمپ د کيپټلزم لوے علمبردار دے۔ د هغه په اند د امريکې طاقت د کاروبار، منډهۍ او دولت د تسلسل نه راځي
د ټرمپ د واکمنۍ په موده کښې د “وائس آف امريکه” ادارې بجټ محدود شو، د يو اين ځينې فندونه پرې بند شول، او پر زياتو بهرنيو هېوادونو درانه ټيرفونه ولګېدل۔ ټرمپ د ځينو نړيوالو اين جي اوز کار هم محدود کړو، نړيوالو هېوادونو باندې درانه ټېرېفونه ولګول شول، او د تجارت په نړيوال ميدان کښې د تناؤ فضا خوره شوه۔ که څه هم د معيشتي اشاري يو څه ښه ښکاري خو د امريکې نرمه څېره د نړۍ نه پټه شوه
مارکسي سوشلزم او کيپټلزم د سوچ دوه مخالف قطبونه دي۔ د مارکس له مخې د توليد وسايل بايد د ولس په ګډ ملکيت کې وي، چې شتمني په انصاف سره وويشل شي۔ خو کيپټلزم دا وسايل د څو شتمنو کسانو په لاس کې سپاري، چې د عام مزدور د استحصال سبب ګرځي۔ سوشلزم د انسان د اړتيا پر بنياد توليد غواړي، نه د ګټې پر بنياد
د نړۍ ځينې هېوادونه لکه سوېډن، ناروې او فن لينډ د متوازن نظام ښکلي مثالونه دي۔ هلته سرمايهداري موجوده ده، خو د انساني فلاح او انصاف اصول د هر څه نه وړاندې ګڼل کېږي۔ دا هغه سوشل ډيموکراسي ده چې ممداني يې د امريکې لپاره تصور کوي
د ممداني سياست هم د دې سوچ تسلسل دے۔ هغه باور لري چې سياست د طاقت لپاره نه بلکې د خدمت لپاره دے۔ د هغه مهم شعارونه “هاؤسنگ فار آل” او “فير فوډ فار اېورې ون” دي، چې د عام انسان د ژوند ضرورتونه بيانوي
ممداني د ولس د قوت او برابري خبره کوي۔ هغه وايي: “زه د اقتدار لپاره نه يم راغلی، د ولس د طاقت لپاره راغلی يم۔” د هغه د نظره، حکومت د خلکو د خدمت لپاره دے، نه د شرکتونو د ګټې لپاره۔ ده د يو داسې نظام غوښتنه کړې چې پکښې تعليم، صحت، خوراک او کور د هر وګړي بنيادي حق وي
خو د ټرمپ حاميان دا دليل ورکوي چې د دوي د پالیسیو نه وروسته بېروزګاري کمه شوه او سټاک مارکېټ مضبوط شو۔ خو نقادان وايې دا ترقي مصنوعي ده ځکه چې د مزدور د ژوند معيار کښې هېڅ بدلون نه دې راغلې
د زهران ممداني بريا د امريکې د سياست لپاره د يو نوي باب شروعات ده۔ دا د فلاح پر بنسټ نظام د نيويارک نه شروع کېدے شي او تر واشنګټن پورې خپرېدے شي۔ خو که د ټرمپ د نظريې پلويان بيا برسر اقتدار شي نو د سرمايه دارۍ د منافعې دا طوفان به يو ځل بيا د اولس د فلاح خوبونه ځنډوي
امريکه اوس د يو داسې دو راهې پر سر ولاړه ده، چرته چې يو طرف د انسان د زړه نظريه ده، او بل طرف د ډالر د منډۍ۔ سوال دا دے چې دا ستر طاقت به کومه لاره اختياروي؟ د فلاح او تعليم د سوېډني ماډل لاره، که د منډۍ او طاقت د ټرمپ لار؟
د نړۍ تجربې دا ښئي چې صرف دولت يو ملت نه شي عظيم کولے۔ د انصاف، مساوات اَور فلاح توازن د تلپاتې پرمختګ ضامن دے۔ که امريکه خپله توجه د وال سټريټ نه د ولس ګليو ته واړوي، نو ښايي بيا رښتيا “عظيمه امريکه” جوړہ شي۔ خو که دا د زړه پر ځای ډالر انتخاب کړي، نو دا ګرمه جګړه به د امريکې د داخلي بې ثباتۍ اور نور هم تود کړي
خبرتیا: دا لیکنه د لیکونکي خپل نظر څرګندوي او د ایچ ټي این پښتو پالیسۍ سره کوم تړاو نه لري