معاصر نړیوال سیاست کې جیوپولیټیک اقتصاد په چټکۍ سره بدلېږي. په اوسنۍ زمانه کې د هر هېواد د ټېکنالوژۍ برتري او دفاعي خپلواکي تر ډېره د هغو نادرو معدني موادو پورې تړلې ده چې د راتلونکي صنعتي بقا لپاره بنسټیز ګڼل کېږي. په همدې تناظر کې د پاکستان لوېدیځې سیمې، په ځانګړي ډول د بلوچستان سختو غرونو کې پټې معدني زېرمې د نړیوالو قدرتونو د پام مرکز ګرځېدلي دي
د پاکستان معدني زېرمې او نړیواله علاقه
خو له یوې خوا واشنګټن دا زېرمې د چین د بدیل په توګه ګوري، او له بلې خوا د پولې هاخوا د ملاتړ شویو بېثباتیو واقعیتونه شته، چې دا دواړه ترمنځ یو څرګند واټن رامنځته کوي، چې ستراتېژیک “کملید” بلل کېدای شي
د اقتصادي مرکز کېدو وړتیا
پاکستان یوازې د مسو او سرو زرو د کانونو هېواد نه دی، بلکې د نړیوال اقتصاد لپاره د یوه مهم “انرژۍ مرکز” کېدو وړتیا لري. امریکا چې غواړي په بیجینګ خپل د رسد سلسلې تکیه کمه کړي، دا زېرمې یو مهم فرصت ګڼي. له همدې امله د امریکایي مالي ادارو له لوري په دې برخه کې ځانګړې علاقه ښکاره کېږي. خو اساسي پوښتنه دا ده چې آیا یوازې مالي هڅونې د دومره لویو پروژو د امنیت او دوام تضمین کولی شي؟
د سیمهییزو شخړو او بېثباتۍ اغېز
حقیقت دا دی چې دا معدني شتمني په داسې جغرافیایي حدودو کې موقعیت لري چې له اوږدې مودې راهیسې د “پراکسي جګړو” تر اغېز لاندې دي. د پاکستان دا دریځ چې له افغانستان او هند له خاورې فعالیت کوونکي بېلتونپالې ډلې او ترهګریز سازمانونه مستقیم د بهرنیو پانګونو د خرابولو هڅه کوي، اوس د ډېرو له نظره یو څرګند حقیقت ګڼل کېږي
د بېلتونپالو بریدونه او اقتصادي هدفونه
د بېلتونپالې ډلې لکه BLA لخوا پر زیربناوو او امنیتي ځواکونو بریدونه په حقیقت کې د همدې پلان برخه ګڼل کېږي، چې هدف یې د پاکستان اقتصادي کمزوري کول دي
د امریکا ستراتېژیک امتحان
د امریکا لپاره دا یو جدي امتحان دی چې که دا ستراتېژیک خطرونه یوازې د پاکستان داخلي مسئله وبولي او له پامه یې وغورځوي، نو په غیر مستقیم ډول به خپل اوږدمهاله ګټې هم زیانمنې کړي. لوېدیځې پانګوالې کمپنۍ د خطر د مدیریت په برخه کې ډېر احتیاط کوي؛ که په سیمه کې بېثباتي دوام ومومي، نو امریکایي پانګونه به هېڅکله هم په داسې پروژو کې ژورې ریښې ونه غځوي، په داسې حال کې چې چین مخکې له مخکې خپل پیاوړی حضور تثبیت کړی دی
د افغانستان بدلیدونکی وضعیت
د افغانستان بدلېدونکی سیاسي وضعیت دا وضعیت لا پېچلی کوي. په کابل کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د ترهګرو ډلو د ممکنه پناه ځایونو شتون نه یوازې د پاکستان د ځمکنۍ بشپړتیا لپاره خطر دی، بلکې د نړیوالو انرژۍ لارو لپاره هم یوه جدي پوښتنه راپورته کوي
د سیمهییز ثبات اړتیا
واشنګټن ته په کار ده چې درک کړي د منځنۍ اسیا له منابعو تر نړیوالو بازارونو پورې د رسېدو خوب یوازې د یو باثباته او سولهییز پاکستان په شتون کې ممکن دی
امریکایي پالیسي جوړوونکي باید د “چین مقابلې” له محدود فکره ووځي او د “رسد سلسلې د ثبات” په پراخ لید کې خپلې تګلارې جوړې کړي
پایله: د همکارۍ او ثبات اړتیا
د حقیقت پر بنسټ تګلاره دا غوښتنه کوي چې پر کابل د ترهګرو د ځپلو لپاره فشار زیات شي، سیمهییز ځواکونه د مداخلې له سیاستونو راوګرځول شي، او د پاکستان د معدني سکټور سره ادارتي همکاري پیاوړې شي. پاکستان د خپلې ستراتېژیکې اهمیت له امله د تجارت او همکاریو یو مهم مرکز کېدای شي، خو دا هغه وخت ممکن دی چې نړیوال ځواکونه یې د پراکسي جګړو ډګر نه، بلکې د اقتصادي ثبات شریک وبولي